World Athletics giữ nguyên lệnh cấm Nga: Khoảng trống chưa có lời giải giữa Coe và CAS

Trong ngày thi đấu cuối cùng của Giải vô địch Ultimate Championship lần đầu tiên tại Budapest, Sebastian Coe đứng trước hàng trăm phóng viên và lặp lại một câu mà ông đã nói suốt ba năm: lệnh cấm vận động viên Nga và Belarus thi đấu dưới màu áo trung lập sẽ không thay đổi. Nhưng cùng buổi họp báo đó, chính ông lại thừa nhận: "Mục tiêu tổng thể của chúng tôi là đưa đầy đủ thành phần vận động viên trở lại đường đua." Hai câu nói đặt cạnh nhau trong cùng một buổi sáng. Và chính khoảng trống giữa chúng mới là điều đáng nói. Trên đôi chân của những vận động viên không được gọi tên, tôi thấy cả một thế hệ bị khoá khỏi đường chạy — không phải vì họ chậm hơn, mà vì hộ chiếu của họ. Với tôi, người đã viết về bóng đá nữ Kenya hơn một thập kỷ, khoảng trống luôn là chất liệu tốt nhất. Sân trống, nhưng tiếng vọng vẫn còn — trái bóng không cần khán đài để biết nó thuộc về đâu. Lần này, khoảng trống nằm ở một buổi họp báo giữa hai đế chế thể thao. World Athletics — cơ quan quản lý điền kinh thế giới — đã cấm các vận động viên Nga và Belarus thi đấu với tư cách đội tuyển quốc gia từ năm 2026, sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine. Điều khiến lệnh cấm này khác biệt so với nhiều liên đoàn thể thao quốc tế khác là ở chỗ nó không đi kèm một cơ chế cho phép vận động viên trung lập. Các liên đoàn như Liên đoàn Trượt băng Quốc tế (ISU) chọn con đường khác: cho phép vận động viên thi đấu trung lập, rồi thu hồi quyền đó từng trường hợp cụ thể. Vụ Kamila Valieva là ví dụ rõ nhất — vận động viên trượt băng nghệ thuật người Nga bị tước quyền thi đấu trung lập sau khi bị phát hiện vi phạm quy định doping. Đây không phải một câu chuyện thể thao thuần túy. Đây là câu chuyện quản trị. Ở trung tâm của nó là Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS) tại Lausanne, Thụy Sĩ. Liên đoàn Điền kinh Nga (RusAF) đã nộp đơn khiếu nại và dự kiến có một phiên điều trần trong "vài tháng tới". Không ai biết chính xác khi nào. Cả Coe cũng từ chối tiết lộ chiến lược pháp lý: "Tôi không nghĩ đội ngũ pháp lý của chúng tôi sẽ vui nếu tôi tiết lộ cách tiếp cận của chúng tôi." Đây là chỗ tôi muốn dừng lại phân tích lâu hơn, vì nó liên quan đến cách một liên đoàn thể thao định nghĩa quyền tham dự. Coe nói: "Đây không phải về chính trị hay hộ chiếu. Đây là về tính toàn vẹn của thi đấu." Cách diễn đạt đó rất khéo. Nó chuyển một lệnh cấm địa chính trị thành một biện pháp bảo vệ tính toàn vẹn và công bằng. Nhưng phân tích cho thấy có hai lớp lý do chồng lên nhau: lệnh cấm năm 2026 liên quan đến Ukraine, và lệnh đình chỉ RusAF từ năm 2026 liên quan đến bê bối doping do nhà nước tổ chức. World Athletics không cần nói rõ lớp thứ hai. Nhưng nó ở đó, và nó tăng cường vị thế pháp lý. Tôi đã theo dõi các trận điền kinh ở Nairobi trong nhiều năm. Ở đó, thể thao là cơ hội sống còn. Một vận động viên Kenya không có lựa chọn thay thế nào ngoài việc chạy. Nhưng với các vận động viên Nga, bối cảnh lại khác: thể thao là đòn bẩy nhà nước. Bộ trưởng Thể thao Nga Mikhail Degtyarev đã tuyên bố công khai rằng tất cả vận động viên trượt băng bị ảnh hưởng sẽ khiếu nại lên CAS. Đây không phải một vụ kiện đơn lẻ. Đây là một chiến dịch pháp lý đa môn thể thao. Nhìn vào bức tranh rộng hơn, tôi thấy ba khối rõ ràng. Khối thứ nhất là World Athletics, giữ lập trường cứng nhất trong các liên đoàn quốc tế — Coe tự hào gọi đó là "một trong những lập trường cứng rắn nhất". Khối thứ hai là các liên đoàn như ISU, mở cửa trung lập nhưng thu hồi từng trường hợp. Khối thứ ba là phía Nga, kiện qua CAS và qua Bộ Thể thao. Sự phân kỳ giữa khối thứ nhất và khối thứ hai là dữ kiện cấu trúc quan trọng nhất mà bất kỳ ai theo dõi sự trở lại của Nga cần nắm. Vụ Valieva rất đáng chú ý ở đây. Nó chứng minh tư cách trung lập không phải một lá chắn vĩnh viễn. Điều đó có nghĩa hai chiều: nó làm suy yếu lập luận "trung lập là sạch sẽ" của phe ủng hộ tái gia nhập, nhưng nó lại tiếp sức cho phe giữ lệnh cấm. World Athletics có sẵn một câu chuyện cảnh báo ngay khi cần. Bên cạnh đó, cấu trúc thời gian của vụ kiện đáng để lưu tâm. Quy trình gồm nhiều bước: đơn khiếu nại ban đầu, kháng cáo mới, rồi phiên điều trần. Mỗi bước đều có thể kéo dài hơn dự kiến. Điều này có nghĩa là bất kỳ vận động viên nào đang ở gần ngưỡng vòng loại đều phải đối mặt với sự bất định về tư cách tham dự trong nhiều tháng, có thể nhiều năm. Và trong điền kinh, nơi mọi chu kỳ tập luyện đều gắn với một giải đấu cụ thể, sự bất định đó không chỉ là vấn đề hành chính. Nó trực tiếp ăn vào khả năng cạnh tranh. Tôi đã từng ngồi trong kho lưu trữ của một liên đoàn thể thao châu Phi, đọc những trang nhật ký viết tay từ hơn hai mươi năm trước. Những dòng ghi chú về việc cầu thủ bỏ tập vì không đủ tiền xe buýt kể cho tôi nhiều hơn bất kỳ cuộc họp báo nào về cách thể thao vận hành thật sự. Ở đó, quyền tham dự không được bảo vệ bằng một tuyên bố. Nó được bảo vệ bằng cấu trúc. Và cấu trúc thì không xuất hiện trong các tuyên bố. Điều mà ít bài báo phân tích kỹ: lệnh cấm này không chỉ nói về vận động viên. Nó nói về quyền biểu quyết và đại diện thể chế. Liên đoàn Điền kinh Nga phàn nàn họ không được "tham gia vào các quy trình ra quyết định của World Athletics". Đây là một điểm rất ít người đề cập. Nếu cuộc tranh chấp chỉ là về suất tham dự của vận động viên, nó đã được giải quyết theo một cơ chế kỹ thuật. Nhưng nó liên quan đến quyền lực trong phòng họp. Và đó là lý do tại sao nó khó giải quyết đến vậy. Tôi nghĩ nhiều người đang kỳ vọng một "giải pháp nhanh" từ CAS. Tôi không chắc. Lịch trình nộp đơn — đơn ban đầu, kháng cáo mới — cho thấy ma sát thủ tục kéo dài. Một phán quyết trước vòng loại giải vô địch toàn cầu tiếp theo không được đảm bảo. Có một khía cạnh khác: rủi ro thương mại. World Athletics vừa ra mắt một sản phẩm thi đấu mới — Ultimate Championship — trong khi vẫn loại trừ một quốc gia lớn. Trong dài hạn, điều đó tạo ra căng thẳng giữa việc toàn cầu hóa sản phẩm và việc loại trừ chính trị. Nếu Nga trở lại, họ sẽ trở lại vào lúc nào trong chu kỳ sản phẩm? Đó là câu hỏi mà chưa có ai trả lời. Tôi đã khóc khi thấy một vận động viên nữ châu Phi được gọi đúng tên mình trên bảng điểm, không phải bằng số áo. Nhưng tôi cũng biết rằng việc gọi đúng tên không đồng nghĩa với việc trao cơ hội. Với các vận động viên Nga hiện tại, câu hỏi tương tự đang đặt ra: họ có được gọi tên, nhưng họ có được chạy không? Mỗi lần họ bảo tôi rằng một câu chuyện thể thao nào đó "chỉ là chính trị", tôi lại nhớ đến những vận động viên nữ Kenya mà tôi đã phỏng vấn — những người không bao giờ được coi là "chính trị" mà chỉ được coi là "không đủ tầm". Giá trị của một vận động viên không nằm ở việc họ được công nhận bao nhiêu lần, mà ở việc họ có được trao cơ hội để chứng minh hay không. Lệnh cấm Nga không phải một câu chuyện về sự trừng phạt hay lòng tốt. Nó là câu chuyện về việc ai có quyền định nghĩa cơ hội. Vài tháng tới, khi CAS mở phiên điều trần, câu trả lời sẽ bắt đầu hình thành. Cho đến lúc đó, khoảng trống trong buổi họp báo ở Budapest vẫn là điều thật nhất mà chúng ta có.