Công an Hà Nội 3-0 Đồng Nai: cùi chỏ phút 15, cú đá phút 60 và hai thước đo của một tổ trọng tài

Phút 15, tôi ngồi ở hàng ghế thứ chín tính từ đường biên dọc, đủ gần để nghe được âm thanh của một cùi chỏ tiếp xúc với xương hàm. Văn Sơn xoay người, khuỷu tay phải giật ngược ra sau, Đình Bắc đổ xuống mặt cỏ. Trọng tài Lê Vũ Linh rút thẻ đỏ trực tiếp cho hậu vệ Đồng Nai. Mười một giây sau, ông rút thẻ vàng cho chính cầu thủ vừa bị đánh, với lý do phản ứng và khiêu khích đối thủ. Một tình huống bạo lực, hai án phạt ngược chiều, gói gọn trong khoảng thời gian ngắn hơn một pha lên bóng.

Cuốn sổ dữ liệu đầu tiên của tôi là một bản giao hưởng, nhưng hồi đó tôi chỉ nghe được tiếng trống. Đêm 20/9 tại vòng 3 V-League, tôi chỉ ghi được một dòng: phút 15, hai thẻ, một cầu thủ rời sân bằng chính đôi chân của mình. Những dòng ngắn như thế thường là mắt xích đầu tiên của một chuỗi dài hơn, và chuỗi ấy chỉ lộ ra khi trận đấu đã kết thúc.

Trận đấu khép lại với tỷ số 3-0 nghiêng về CLB Công an Hà Nội. Đội chủ nhà chơi hơn người từ phút 15 và giữ nguyên lợi thế đó đến tiếng còi mãn cuộc. Về mặt bảng điểm, đây là một kết quả gọn gàng. Về mặt kỷ luật, đây là một trong những trận đáng ghi chép nhất của lượt trận đầu tiên, và tôi dùng chữ “đáng ghi chép” theo nghĩa đen.

Ở hiệp hai, Đình Bắc có bóng và cố gắng che bóng trước sự áp sát của Tấn Sinh. Trung vệ Đồng Nai không giữ được bình tĩnh, liên tục đá vào chân tiền đạo phía Công an Hà Nội, khiến cầu thủ này ngã xuống sân. Trọng tài Lê Vũ Linh phạt thẻ vàng cảnh cáo Tấn Sinh. Trên diễn đàn Hội CĐV bóng đá Việt Nam, phản ứng đến nhanh hơn cả tốc độ trận đấu.

Một cổ động viên viết: “Những pha phạm lỗi là điều không tránh được trong bóng đá. Tuy nhiên, những hành vi cố ý tấn công đối thủ như vậy cần phải bị loại bỏ ra khỏi bóng đá”. Người thứ hai đặt vấn đề trách nhiệm về phía tổ trọng tài: “Tổ trọng tài cũng cần chịu trách nhiệm vì xử lý quá nhẹ trong tình huống này. Đáng ra, Tấn Sinh cần phải nhận thẻ đỏ”.

Người thứ ba nhìn sự việc bằng con đường sự nghiệp: “Huỳnh Tấn Sinh từng là cựu tuyển thủ U20 Việt Nam tham dự World Cup, cùng U23 Việt Nam vô địch SEA Games và thi đấu chuyên nghiệp hơn 10 năm qua. Thế nhưng, anh ta vẫn thiếu kiềm chế trong pha tranh chấp với cầu thủ đàn em”. Một ý kiến khác hướng thẳng tới lịch thi đấu quốc tế: “Tôi lo cho các cầu thủ Việt Nam trước thềm FIFA ASEAN Cup. Chúng ta đã mất quá nhiều cầu thủ vì chấn thương rồi”.

Rồi tới những ý kiến mang tính quy chuẩn: “Nếu bóng đá Việt Nam không thể loại bỏ những pha bóng bạo lực như vậy thì chúng ta không thể nào vươn tầm; chỉ có những cầu thủ kỹ thuật kém, không biết cách kiềm chế mới tạo ra pha bóng thô thiển như vậy”, và “Bóng đá sinh ra là để học hỏi, chứ không phải là để triệt hạ đối thủ”. Một người đặt vấn đề ở quy mô lớn hơn: “Tình trạng bạo lực đã diễn ra rất nhiều năm qua ở V-League nhưng không hiểu sao chúng ta không thể khắc phục được”. Người này dẫn chứng: vài tuần trước, Văn Hậu đã đạp vào chân đối thủ.

Dữ kiện Văn Hậu là mốc so sánh hữu ích. Hậu vệ này đã bị treo giò 4 trận ở V-League và phạt 20 triệu đồng vì hành vi chơi bóng thô bạo với Doãn Ngọc Tân. Đó là khung tham chiếu duy nhất mà công chúng có trong tay khi bàn về vụ Văn Sơn và Tấn Sinh. Với hai cầu thủ Đồng Nai, mức án tương tự đang là kịch bản được nhắc tới nhiều nhất, kèm theo đó là đề nghị cơ quan kỷ luật xem xét lại pha bóng qua băng hình, đặc biệt nếu xác định hành vi đá từ phía sau có mức độ nguy hiểm cao.

Có một nhóm ý kiến khác, ít ồn hơn nhưng đáng chú ý: cho rằng Đình Bắc cũng nên chấn chỉnh bản thân, bởi lối chơi biểu diễn và chọc tức đối thủ biến anh thành mục tiêu, dẫn tới những chấn thương lẽ ra không cần thiết. Đây là lập luận tôi nghe nhiều nhất ở các khán đài, và cũng là lập luận cần được tách thành hai vế riêng biệt.

Vế thứ nhất: cầu thủ giữ bóng lâu, quay lưng, kéo đối thủ vào thế buộc phải phạm lỗi, đó là kỹ năng chứ không phải tội. Vế thứ hai: đối thủ phải chọn giữa mất bóng và phạm lỗi, và lựa chọn nào rẻ hơn về mặt chi phí. Suốt sự nghiệp theo dõi V-League của mình, dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi chưa từng thấy một đội bóng nào bị trừ điểm vì thẻ vàng. Tôi đã thấy rất nhiều đội bóng thoát khỏi một bàn thua nhờ một cú đá vào mắt cá.

Hai tình huống tối 20/9 nằm ở hai thang bậc khác nhau trong Luật 12 của IFAB, và khoảng cách giữa chúng chính là nơi bạo lực sinh sôi. Cùi chỏ vào mặt là hành vi bạo lực, thuộc nhóm thẻ đỏ trực tiếp, không có vùng xám. Liên tục đá vào chân một cầu thủ đang che bóng có thể được phân loại là thiếu kiểm soát hoặc hành vi thô bạo, phụ thuộc vào việc trọng tài đọc tình huống theo hướng nào. Trọng tài Lê Vũ Linh đọc theo hướng nhẹ hơn. Điều đáng nói là quyết định nhẹ hơn ấy lại rơi vào tình huống có nhiều pha tiếp xúc hơn, lặp lại nhiều lần hơn, và hướng vào một bộ phận cơ thể dễ tổn thương hơn.

Tôi không có hình ảnh quay chậm trong tay ở góc khán đài ấy, nên tôi dừng lại ở phần chắc chắn: bóng đã được che, cầu thủ tấn công không còn khả năng giành bóng sạch, và các pha tiếp xúc lặp lại thành chuỗi. Chuỗi là từ khóa. Một cú đá có thể là tai nạn. Ba cú đá liên tiếp vào cùng một vị trí, trong cùng một pha bóng, khi quả bóng đã nằm ngoài tầm kiểm soát của người phạm lỗi, là một quyết định.

Điều khiến tôi chú ý hơn cả là bối cảnh tỷ số. Đồng Nai chơi thiếu người từ phút 15, và đến hiệp hai thì kết quả gần như đã ngã ngũ. Một đội bóng ở thế đó có rất ít thứ để mất, và cũng rất ít thứ để giành. Những pha phạm lỗi kiểu này hiếm khi xuất phát từ tham vọng chiến thuật; chúng xuất phát từ cảm giác bất lực, và cảm giác bất lực thì không được ghi vào bất kỳ bảng thống kê nào. Đó là lý do tôi vẫn giữ bên cạnh những bảng dữ liệu của mình một cuốn sổ khác. Khi dữ liệu bất lực, tôi mới tin câu chuyện có sức mạnh riêng của nó.

Cách đọc phổ biến nhất sau trận đấu là cách đọc về những cái đầu nóng. Văn Sơn mất bình tĩnh. Tấn Sinh thiếu kiềm chế. Đình Bắc khiêu khích. Mỗi câu đều đúng ở cấp độ cá nhân, và cả ba câu cộng lại vẫn không giải thích được vì sao cùng một giải đấu lại sản sinh ra nhiều vụ việc tương tự trong vài tuần liền.

Điểm mù nằm ở chỗ khác. Ở V-League, cơ chế xử lý bạo lực sân cỏ phụ thuộc vào hai điều kiện: trọng tài phải quan sát được hành vi, và cơ quan kỷ luật phải chọn xem lại băng hình. Hành vi nào lọt qua được hai cánh cửa ấy thì biến mất khỏi lịch sử giải đấu. Ở khán đài, tôi liên tục chứng kiến những pha vào bóng mà trọng tài đứng cách đó mười mét vẫn chỉ thổi phạt thường. Cuốn sổ của tôi ghi lại chúng, còn bảng kỷ luật thì không.

Người viết thể thao giỏi nhất là người biết cuốn sổ tay của mình có thể nói dối. Cuốn sổ của tôi chỉ ghi lại kết quả của những pha bóng đã bị thổi. Nó không ghi lại những pha bóng lẽ ra phải bị thổi, và đó là phần lớn câu chuyện. Thống kê thẻ phạt không đo được mức độ bạo lực. Nó chỉ đo được mức độ quan sát của người cầm còi.

Và khi nói về việc Đình Bắc nên chấn chỉnh bản thân, tôi muốn nói thẳng một điều: một cầu thủ bị đánh vào mặt không phải là người phải điều chỉnh trước. Nếu giải đấu muốn giảm bạo lực, việc cần làm nằm ở phía người cầm còi và phía những án phạt được thi hành nhất quán, không nằm ở việc một tiền đạo nên bớt trình diễn. Cùi chỏ vào xương hàm là lựa chọn của người tung cùi chỏ. Không có kỹ thuật cá nhân nào biện minh được cho nó.

Vài tuần trước Văn Hậu bị treo giò 4 trận và 20 triệu đồng. Tuần này tới lượt Văn Sơn và Tấn Sinh đứng trước nguy cơ tương tự. Hình ảnh V-League đầu mùa đang là hình ảnh của những cái đầu nóng. Điều tôi quan tâm nằm ở việc liệu một cầu thủ mười năm kinh nghiệm có học được điều gì từ một thẻ vàng hay không, và liệu một cầu thủ chín năm kinh nghiệm có thấy rằng mức giá cho một cú đá vào mắt cá thấp hơn mức giá cho một pha mất bóng hay không.

Tôi vẫn ngồi ở hàng ghế thứ chín mỗi khi câu lạc bộ đá trên sân nhà. Trước thềm FIFA ASEAN Cup, cuốn sổ của tôi đang có quá nhiều dòng viết về những mắt cá chân.